VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
04 Eylül 2013 Çarşamba | Anasayfa > Haberler > 10 dilbilim kitabı
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

10 dilbilim kitabı

Noam Chomsky röportajı vesilesiyle dilbilim ve çevirinin öneminin gündemde olduğu bu hafta sizler için dilbilim başlığında 10 önemli kitabı sıraladık. Dilde ve zihnimizde sınırların kalktığı bir dünya dileğiyle...





Tractatus Logico-Philosophicus
Ludwig Wittgenstein
Çevirmen: Oruç Aruoba
Metis Yayınları
190 Sayfa
İstanbul, 2011
15 TL





"Bu kitabı belki de bir tek, içinde dilegelen düşünceleri - ya da benzer düşünceleri - kendisi de zaten bir kez düşünmüş birisi anlayacak." Bir öğretici kitap değil, böylece. Anlayarak okuyan tek bir kişiye zevk verebilirse, amacına ulaşmış olacak. Kitap felsefe sorunlarını ele alıyor ve -sanıyorum- gösteriyor ki, bu sorunların soru olarak ortaya çıkmaları, dilimizin mantığının yanlış anlaşılmasına dayanır. Kitabın bütün anlamı, şuna benzer bir sözde toplanabilir : Söylenebilir ne varsa, açık söylenebilir ; üzerine konuşulamayan konusunda da susmalı. Kitap böylece, düşünmeye bir sınır çizmek istiyor, ya da, daha çok - düşünmeye değil, düşüncelerin dilegetirilişine : Çünkü düşünmeye bir sınır çizmek için, bu sınırın iki yanını da düşünebilmemiz gerekirdi (yani düşünülmeye elvermeyeni düşünebilmemiz gerekirdi). Sınır, öyleyse, yalnızca dilin içinde çizilebilecektir, ve sınırın ötesinde kalan da, düpedüz saçma olacaktır."
Ludwig Wittgenstein

Tractatus'un 1933'te son biçimini almış Routledge basımı Almanca metninin tıpkıbasımı ile Oruç Aruoba'nın Türkçe çevirisi birlikte yer alıyor kitapta.






Dilbilim
Jean Perrot
Çevirmen: Işık Ergüden
Dost Kİtabevi Yayınları
143 Sayfa
Ankara, 2006
9,5 TL





Kısaca dillerin bilimsel bir incelemesi olarak tanımlanabilecek olan dilbilim, dilleri oluşturan teknik yapıyı onları var eden kültürel ve tarihsel arka planın bütünlüğü içinde irdeliyor. Teknik bir iletişim aracı olarak dilden kültürel bir alışveriş öğesi olarak dile uzanan süreci aynı zamanda insan evriminin belirgin bir izleği olarak okumak mümkün. Bu kısa yapıt da, kültür odaklı ve analitik bir çatı altında, bu araştırma alanında iz bırakmış kişilik, akım ve okullar üzerinden yol alan ayrıştırıcı ve çözümleyici bir bakış sunuyor. (Tanıtım Bülteninden)






Yirminci Yüzyıl Dilbilimi
Derleme
Çeviri Editörü: Berke Vardar
Multilingual Yabancı Dil Yayınları
302 Sayfa
İstanbul, 1999
12 TL





Andre Martinet, Edward Sapir, Ferdinand de Saussure, Gustave Guillaume, Leonard Bloomfield, Louis Hjelmslev, Lucien Tesniere, Nikolay S. Trubetskoy, Noam Chomsky, Roman Jakobson ve Zellig S. Harris'in yazılarının topluca sunulduğu bu çok önemli eserde yer alan F. de Saussure çağımız dilbiliminin kurucusudur ve başka bilimlerin egemenliğinden kurtardığı dilbilimde yöntemsel bir devrim yaratarak dizge incelemeleri dönemini başlatmış, yapısalcılığa giden yolu açmıştır. Toplumsal nitelikli dil olgusuyla bireysel özellikli söz olgusunu birbirinden ayırt ederek birinci olguya öncelik tanımış, dili gösterge dizgeleri arasındaki ayrıcalıklı yerine oturtmuştur. Çağcıl dilbilim Saussure'de ilk güçlü anlatımını bulduktan sonra Avrupa'da özellikle N.S. Trubetskoy, G. Guillaume, L. Tesniere, L. Hjelmslev, A. Martinet gibi kuramcılar aracılığıyla insan bilimleri arasındaki seçkin yerini almıştır. Bunlardan Trubetskoy, Prag Dilbilim Çevresinin önde gelen sözcülerindendir ve uygulamaya da büyük yer veren çalışmalarıyla dilbilimsel yapısalcılığı çok sağlam temeller üzerine oturtmuştur. Sesbilim onun aracılığıyla örnek dilbilim dalı niteliğini kazanmıştır. Trubetskoy'un, dilbilimin gelişimi üzerinde çok güçlü ve kesintisiz bir etkisi olmasına karşın Guillaume düşüncesi hiç bir zaman bu denli öne çıkamamış, geniş çevrelere yayılamamıştır. Ne var ki bu bilginin, düşünme edimini ele alan, düşünsel devinime öncelik tanıyan ruhbilimsel yapısalcılığı son derece özgün bir yaklaşım içermekte, bugün de birçok önemli dilbilim çalışmasının esin kaynağını oluşturmaktadır. Tesniere ise, dil öğretimi alanında oluşturup sınadığı, tümcenin öğeleri arasındaki soyut bağımlılığı araştıran, çekimli eylemi, tümcenin yöneticisi niteliğiyle ele alan ve geleneksel özne - yüklem kalıbını kıran bir kuram geliştirmiştir. Tesniere'in düşüncelerinden kaynaklanan bağımsal dilbilgisi günümüzde, özellikle dil öğretimi alanında, giderek artan bir ilgi uyandırmaktadır. Avrupa yapısalcılığının doruk noktalarından biri olan Kopenhang Okulunun önderi Hjelmslev ise bir tür "dil cebiri" oluşturmayı amaçlamış, son derece soyut, mantıksal, tümdengelimli yaklaşımıyla, çeşitli alanlarda etkisini bugün de duyuran çok özgün bir dilbilim kuramı yaratmıştır.






20. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları | Cilt: 1 Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler
Mehmet Rifat
Yapı Kredi Yayınları
223 sayfa
İstanbul, 2008
15 TL





1.cilt, dilbilim ile göstergebilimde ve bu alanlarla bağlantılı yazınbilim, anlatıbilim, yorumbilim, yazınsal eleştiri, vb'inde çığır açmış ya da çevresindeki araştırmacılara tutarlı bir çözümleme örnekçesi sunabilmiş kuramcıların temel kavram, ilke ve yöntemlerini ayrıntılı bir biçimde tanıtmayı, tartışmayı ve değerlendirmeyi amaçlıyor. Uzmanlara olduğu kadar söz konusu bilim dallarındaki gelişmeler üstüne bilgi edinmek isteyen okurlara da sesleniyor.






20. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları | Cilt: 2 Temel Metinler
Mehmet Rifat
Yapı Kredi Yayınları
341 sayfa
İstanbul, 2008
19 TL





2.cilt, dilbilim ile göstergebilimde ve bu alanlarla bağlantılı yazınbilim, anlatıbilim, yorumbilim, yazınsal eleştiri, vb'nde çığır açmış şu kuramcıların temel metinlerinden bölümler sunuyor:

Arrive/Bahtin/Bally/Barthes/Benveniste/Bloomfield/Boas/Brandal/Chomsky/Coquet/Courtes/Ducrot/Eco/
Eyhenbaum/Fishman/François/Genette/Greimas/Guillaume/Harris/Helmslev/Iser/Jakobson/Jauss/Jespersen/
Karsevski/Kristeva/Ladmiral/Landowski/Lotman/Man/Martinet/Meillet/Metz/Morris/Mounin/Osgood/Peirce/
Pottier/Prieto/Propp/Ricceur/Riffaterre/Sapir/Saussure/Sebeok/Şklovski/Tesniere/Todorov/Togeby/
Trubetskoy/Van Dijk/Walter






Dilin Tarihi
Steven Roger Fischer
Çevirmen: Muhtesim Güvenç
260 Sayfa
İstanbul, 2013
18 TL





"Doğada görülen en büyüleyici yeteneğin, sıradan ve benzersiz bir becerinin, yani dilin hikâyesini anlatan Dilin Tarihi, bilinen ya da gün yüzüne çıkarılan insan dillerindeki değişikliklerin formel ve teknik anlatımıyla yetinen geleneksel dilbilim tarihi eserlerinden çok farklı bir kitap. Eserde sırasıyla bütün hayvanların dillerinden primat dillerine, genel olarak Homo Sapiens'lerin dilinden insan dillerinin büyük ailelerine, özgül dil ailelerinden yeni küresel toplumun dil kullanımına, internetle birlikte değişen iletişim teknolojisinin dil üzerindeki etkisine ve günümüzde "dünya dili" konumuna giderek yaklaşan İngilizcenin muhtemel geleceğine kadar geniş bir konu yelpazesi üzerinde duruluyor. Dilbilim öğrencileri için yararlı bir hazırlayıcı metin olan Dilin Tarihi, özel dilbilim terminolojisi ya da yöntemleri hakkında hiçbir önbilgi gerektirmediği için, genel okuyucunun da dilin hikâyesini, bu benzersiz serüveni kolayca izlemesine olanak veriyor.

Dilin Tarihi, Steven Roger Fischer'ın kaleme aldığı üçlemenin ilk kitabı. Önümüzdeki aylarda yayımlanacak diğer kitaplar ise, Yazmanın Tarihi ve Okumanın Tarihi. Steven Fischer'ın ilgi çekici ve iddialı çalışması, bir bölümü neredeyse hiç bilinmeyen, bir bölümü ise yıllardır çeşitli derinliklerde araştırılmış engin bir sahayı keşfe çıkıyor. Fischer, insan doğasının ve başarılarının temel ve özgün yönlerine ilişkin zorlu sorular ortaya atıyor. Heyecan verici ve son derece bilgilendirici bir araştırma."
Noam Chomsky






Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü
Berke Vardar
Multilingual Yabancı Dil Yayınları
227 Sayfa
İstanbul, 2003
9 TL





Söz konusu yaratıcı çalışma ortamında dilbilimin çeşitli alanları ve bu arada da terimleri en önemli ilgi açılarından birini oluşturmuştur. İşte sunmakta olduğumuz Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü bu gelişim çizgisi üstünde yer alan bir yapıttır. Daha önce Türk Dil Kurumu'nca yayımlanmış olan ve dilbilim konusundaki yapıt, yazı ve çevirilerimizden olduğu gibi (Bak. Kaynakça), başka kaynakların yanı sıra, özellikle bu kurum çerçevesinde yapılan çalışmalardan yararlanarak hazırladığımız Dilbilim ve Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü'nde varılan aşama kalkış noktası olarak benimsenmiştir... (Sunuş'tan)






Klasik Alman Dil Felsefesi Metinleri
Johann Gottfried Herder, Johann Gottlieb Fichte, Wilhelm Von Humboldt
Çeviren: Gürsel Aytaç
Phoenix Yayınevi
176 Sayfa
Ankara, 2011
10 TL





D. G. Herder, Johann Gottlieb Fichte ve Wilhelm von Humboldt dil felsefesi üzerine yazdıklarıyla Klasik Alman Dil Felsefesi'nin gelişiminde önemli bir yere sahiptirler. Bu kitapta yer alan temel metinler, ilk defa Gürsel Aytaç tarafından Türkçeye çevriliyor.

Dil felsefesi, genel felsefenin bir kolu olup "dil" denen olgunun öncelikle kökenini, yapısını, doğasını, "ruhunu" ve anlamının nasıl oluştuğunu araştırır, ortaya koyar. Buna rağmen en azından ilk verilerinde, özellikle söz konusu metinleri kaleme alanların kendi öznel görüşlerinin ifadesidir. "Dil"e bu açıdan bakmak, kısa ama etkili olan bu metinlerin yardımıyla, konuyla ilgilenenler için yeni bir pencere açacaktır. (Tanıtım Bülteninden)






Bilgi Sorunları ve Dil | Managua Dersleri
Noam Chomsky
Çevirmen: Veysel Kılıç
bgst Yayınları
234 Sayfa
İstanbul, 2009





Bilgi Sorunları ve Dil, Noam Chomsky'nin, dilbilim alanına ilişkin güncel sorunları, dilbilimci olmayan ama dil konuları ile ilgilenen kişilerin anlayabileceği şekilde sunduğu, en kolay okunabilen eseridir. Chomsky, derslerinde şu dört temel soru üzerinden bir tartışma yürütür: Bir dili konuşabiliyor ve anlayabiliyorsak bu bilgi nedir? Nasıl edinilir? Nasıl kullanılır? Bu bilginin gösteriminde, ediniminde ve kullanımında devreye giren fiziksel düzenekler nelerdir? Chomsky, temel kavramlardan başlayarak, bu sorulara günümüzde verilen yanıtların ana hatlarını çizer ve gelecekteki araştırmalar için öneriler ortaya koyar. Tartışmanın büyük bir bölümü, insanın temel doğasına ilişkin kavrayışımız çerçevesinde döner. Doğamız, zengin, oldukça sistematik ve karmaşık bir dili yalın verilerden edinebildiğimiz için benzersizdir. İşte bu noktada Chomsky'nin dil konusundaki görüşleri onun politik görüşleriyle örtüşür. (Tanıtım Bülteninden)






Dillerin Katli | Bir Dilin Ölümü Bir Milletin Ölümüdür
David Crystal
Çevirmen: Gökhan Cansız
Profil Yayıncılık
232 Sayfa
İstanbul, 2010





"Elinizdeki kitap insanoğlunun geleceği hakkında kaygı duyan herkese hitap ediyor. Dillerin Katli'ndeki bilgi, gözlem ve analiz zenginliği zihinleri aydınlatıyor, toplum ve kimlik ruhunu canlandırıyor."
Language International

Herhangi bir dilin yok oluşu insanoğlu için telafisi olmayan bir kayıptır. Tam boyutları bilinmese de dünyanın pek çok bölgesinde dillerin hızla yok olduğu kesindir. Bazı hesaplara göre 6.000 dilden sadece 600 tanesi güvendedir. Peki bu tehlikenin önüne geçilebilir mi? Yok olmaktan kurtarılabilir mi?

Dilbilim alanında dünyanın önde gelen uzmanlarından David Crystal bu tehlikenin sebeplerini ve neler yapılması gerektiğine dair önemli ipuçları sunuyor. Yazar, "Dilin yok oluşu niçin önemlidir?" sorusunu masaya yatırarak diller hakkında geniş bir perspektif sunuyor. (Tanıtım Yazısından)

Paylaş