VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
12 Kasım 2011 Cumartesi | Anasayfa > Haberler > Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi bize artık daha yakın
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi bize artık daha yakın

2011 Evliyâ Çelebi’nin 400. doğum yıldönümü. Bu yıl onu andık her vesileyle, anmaya da devam ediyoruz.UNESCO’nun “Evliyâ Çelebi Anma Yılı” kapsamında gündeme gelen bu etkinlikler iki ay daha devam edecek...

M.Sabri Koz

“Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi” ile biz 18. yüzyılın ortalarında tanıştık. Aslında buna tanışma denmez ama bu dev eser İstanbul’a 1742’de geldiği için öyle ifade ettim derdimi. Bu yüzyıldan kalma birkaç kitapta böyle bir eserin varlığına ilişkin kayıtlar var o kadar. Bir de nüsha-i nadireden sayılan bu binlerce sayfalık eser, birkaç nüsha çoğaltılıp kurtarılmış yok olmaktan. Biz, bu dünya çapında büyük ve önemli eserimizi unutulmaktan, yok olmaktan kurtaran hayırsever, kitapsever Dârüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa’ya çok şey borçluyuz. Seyahatnâme onun himmetiyle bugüne gelebildi.
O zamanlar “Tarih-i Seyyah” diye anılmış birkaç kez ve insanımız “tarih” deyince başka bir şey anladığı için bu birkaç değinmede bile yadırgamış onu, yazarıyla, içeriğiyle çok özel bir kitap olduğunu fark edememiş. Bana kalırsa “Seyahatnâme”nin bu dönemde ve sonraki dönemlerde ve hatta günümüzde bile yadırganması haklı olmasa da sebepsiz değil. O sebep eserin “olağanüstülüğünden” ve yazarının “sıradışılığından” kaynaklanıyor.
BATIYLA İMTİHANI...
18. yüzyılda koruma altına alınıp az sayıda çoğaltılan “Seyahatnâme”, 19. yüzyıl başlarında Batı’da dikkatleri çekti. Bu dikkat çekişi de bizde daha çok “Osmanlı Tarihi” adlı eseriyle bilinen Joseph Freiherr von Hammer-Purgstall’a (kısaca Hammer) borçluyuz. Eserin büyüklüğünü fark edip ilk dört kitabını elde eden ve hakkında bir yazı kaleme alarak 1814’te Batı dünyasına tanıtan bu ünlü Şarkiyatçı ilk iki kitabı da İngilizceye çevirip yayımladı.
Bizde “Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi”nin matbaa mürekkebiyle tanışması ilk basımevinin kurulduğu ve kitap çıkarmaya başladığı 1728-1729’dan 114 yıl sonradır. İlkin 1843’te basılan ve sonraki yıllarda dört kez daha basılacak olan “Müntehabât-ı Evliyâ Çelebi” (Evliyâ Çelebi’den Seçmeler) adlı küçük kitabın başına gelmeyen gelmeyen kalmamış. Devlet Basımevi’nde basılan kitap piyasadan çekilip bir depoda tutulmuş, serbest bırakılmasına ve tekrar baskı yapılmasına ise Mısır’da basılıp İstanbul sahaflarında satılmaya başlayınca izin verilmiş. Bu küçük Seçmeler kitabı “Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi”nin birinci cildinden alınmış hikâye ve efsanelerden oluşmaktadır.
Seyahatnâme, 1843’ten 1896’ya kadar yarım yüzyıl daha beklemiş ve tam metninin yayımlanmasına ancak bu tarihte başlanmıştır. 10 kitaplık külliyâtın yayını 1896-1938 yılları arasında gerçekleştirilmiş olup ilk sekiz kitabı eski harflerle son iki kitabı ise yeni harflerledir. Seyahatnâme üzerinde çalışanlar bu yayının ilk altı kitabını güvenilmez, yedinci ve sekizinci kitapları kullanılabilir, dokuzuncu ve onuncu kitapları ise az güvenilir ve dikkatle kullanılabilir bulurlar. Tamamlanması 42 yıl süren bu külliyatın ilk kitabının yayınından tam yüz yıl sonra Yapı Kredi Yayınları (YKY), Orhan Şaik Gökyay’ın hazırladığı birinci kitabı çeviri yazı olarak yayımladı. Bunu 1999-2007 yılları arasında yayımlanan 2-10. kitapların çeviri yazıları izledi. Gökyay’ın hazırladığı ilk kitap, hazırlanış yöntemi ve kimi okuma yanlışları yüzünden 2006 yılında yayından kaldırılmış ve diğer ciltleri hazırlayan ekibe yeniden hazırlatılarak bastırılmıştır.
Yapı Kredi Yayınları’nın 10 kitaplık dizisinin hazırlanma ve yayımlanma aşamasında pek çok kişinin emeği ve katkısı oldu. İ. Gündağ Kayaoğlu (1945-2003) proje yöneticisi, Yücel Dağlı (1963-2009) ve Seyit Ali Kahraman ise tüm kitapların değişmeyen hazırlayıcıları olarak baştan sona katkıda bulundular. Robert Dankoff, Zekeriya Kurşun, İbrahim Sezgin de hazırlayıcı olarak kimi ciltlerde katkıda bulunmuşlardır. Başta Robert Dankoff olmak üzere birçok bilim adamı kitapların redaksiyonunda da görev almışlardır. Bu satırların yazarı da 10 kitaplık külliyatın editörü olarak yayın aşamasında görev almış, yayın tarihimizin bu ilginç ve tarihi etkinliğine tanıklık etmiştir.
YKY, özgün diliyle yapılan yayın yanında “Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi”ni de yayımlamaya başlamış ve 2003-2011 yıllarında 10 kitap ve 20 ciltten oluşan bu yayın da tamamlanmış bulunmaktadır. Bu yayının ilk dört kitabı Yücel Dağlı - Seyit Ali Kahraman son altı kitabı ise Seyit Ali Kahraman tarafından gerçekleştirilmiştir.
Hayatının elli yılını Eski Dünya’nın önemli bir kısmını gezerek geçiren Evliyâ Çelebi, Orta Avrupa’dan İran’a, Anadolu’dan Kırım ve Kafkasya’ya, Arap Yarımadası’ndan Mısır’a kadar kıtalar, ülkeler gezmiş akla gelmeyecek konularda inanılmaz bilgiler vererek bu olağanüstü eseri oluşturmuştur. Zaman zaman tarih, zaman zaman coğrafya, zaman zaman da dil ve kültür kaynağı olarak dikkati çeken Seyahatnâme, İstanbul ve Kahire için yazılmış birer şehir monografisi de içerir. Onun gittiği her yer için vereceği bilgilerde belirli bir planı vardır ve her yerde bunun uygulanmasına özen gösterir; bir coğrafya araştırmacısı, bir kâşif gibi hareket eder. Kaleler, kale kapıları, mahalleler, camiler ve diğer ünlü yapılar, bağ, bahçe ve tarla ürünleri, el sanatları, kimi gelenek ve görenekler, ünlü kişiler ve konuşulan dil ve lehçe ile ilgili örnekler hemen hemen hiç değişmeden yer alır.
Dünya gezi edebiyatında seçkin bir yere sahip olan “Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi” üzerine yapılan çalışmalar devam ediyor. Eser ve yazar üzerine araştırmalar yapılıyor, kitaplar yayımlanıyor. Son dönemde Robert Dankoff yazı ve kitaplarıyla dikkati çekiyor ve YKY de bunları sıra ile yayımlıyor. Bunlar arasında “Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi Okuma Sözlüğü” (Katkılarla çeviren: Semih Tezcan, 2008), “Seyyah-ı Âlem Evliyâ Çelebi’nin Dünyaya Bakışı” (Çev.: Müfit Günay, 2010) ve “Evliyâ Çelebi’nin Nil Haritası” (Nuran Tezcan ile, 2011) dikkate değer eserlerdir ve Seyahatnâme ve yazarı üzerine bakışları değiştirecek niteliktedir.
YENİ VE UCUZ BASIMLAR
Zor bir eserdir Seyahatnâme ve zor bir yazardır Evliyâ Çelebi. Bu zorlukların aşılması ise eserin ulaşılabilir, kullanılabilir baskısına bağlıydı. 10 kitaplık çeviri yazı külliyat geçtiğimiz günlerde özel bir boyda, özel bir kâğıda yeniden basılarak iki cilt halinde (1. cilt: 1-6. kitaplar; 2. cilt: 7-10. kitaplar, Dizin) ilk baskının sayfa düzeni değiştirilmeden kullanıma sunuldu. Tek değişiklik her kitabın sonunda bulunan dizinlerin ortak bir Dizin haline getirilmesidir. Daha kullanışlı, daha ucuz olacak bu yayında YKY’nin Delta Dizisi’nde kullandığı özel kâğıttan yararlanıldı ve metnin okunuşunda hazırlayanlar tarafından kimi düzeltmelere de gidildi.
Evliyâ Çelebi ve eseri üzerine daha yapılacak çok iş var. Seyahatnâme ve onun gizemli yazarı bizden yeni keşiflerde bulunmamızı; edebiyat adına, tarih ve coğrafya adına, halkbilim, dilbilim, şehircilik, tiyatro, musiki ve yerbilim adına faydalı işlere girişmemizi bekliyor.

Paylaş

İki King güçlerini birleştirdiKitapları toplamda yaklaşık 350 milyon adet satan yazar King bu kez gücünü kendisi gibi yazar olan oğlu Owen’la birleştirdi; tüm kadınları uyutan bir virüsün peşine düştü.

Devam