VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
19 Nisan 2017 Çarşamba | Anasayfa > Haberler > Kozmosun ortasındaki kaos
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Kozmosun ortasındaki kaos

Polonyalı yazar-şair Witold Gombrowicz, kendi iç mantığında bir tutarlılık kuran “Kozmos”u yazarken farklı tekniklerden yararlanmış. Şarkı sözlerini, türetilmiş sözcükleri, yabancı dilden sözcükleri ve tekrarları anlatıya yerleştirmiş. Arada, “kurulan durum”la hakikatte “var olan” arasındaki ironik dengeyi yakalayan Gombrowicz, farklı edebi tarzların da parodisini yapmış.

ÖZEN YULA



Polonya’nın dünya edebiyatına armağan ettiği bir isim Witold Gombrowicz. 1904-1969 yılları arasında yaşamış iyi bir romancı ve oyun yazarı. Varşova’da hukuk, ardından Paris’te felsefe ve ekonomi eğitimi almış. Felsefe eğitiminin katkısını eserlerinde görmek mümkün. 1939’da Arjantin’e gidip yirmi dört yıl orada yaşamış ve bir edebiyatçı olarak tanımlanmaya ve tanınmaya başladığı zamana kadar bankacı olarak çalışmış. 1963’te döndüğü Avrupa’da önce Batı Berlin’de, ardından da Paris’te yaşamış. Fransa’da hayata veda etmiş. Gombrowicz, “Günlük” başlıklı eserleriyle uluslararası üne kavuşmuş. Yazar, “Kozmos”ta farklı bir mantık zincirinde zaman ve mekân koordinatlarıyla oynayarak nesneleri merkeze almış.

Genel bir derleme sonucunda okura sunulan “Kozmos”ta taşraya yola çıkan Witold’u ve orada karşılaştığı arkadaşı Fuks’u tanıyoruz. Annesini hayal kırıklığına uğratan ve babasıyla arası şekerrenk olan Witold ile patronundan nefret eden ve aldığı işi tamamlamak için çalışmaya taşraya giden Fuks beraberce iki haftalığına bir oda kiralarlar.

Odasını kiraladıkları evde yaşayanlar ilginç insanlardır. Bir aile ile tanışırız. Bir bankada çalışan kel kafalı ve tek camlı gözlük kullanan Leon ile eşi Topaç tatlı insanlardır. Leon farklı bir konuşma stili geliştirmiştir. Hep kısaltmalarla ve kelimelere eklemeler yaparak konuşur. Topaç ise sürekli hareket halinde maharetli bir kadındır. Vaktiyle geçirdiği bir kaza neticesi çarpık kalan dudaklarıyla dikkati çeken evdeki hizmetçileri Katasia onlara hizmet etmektedir. Leon ile Topaç’ın kızları Lena ve kocası umarsız Ludwik de onlarla yaşar.
Evde kalmaya başlayan iki arkadaş, yolda ipe asılmış bir serçe görmüşlerdir. Ev halkı, onlara daha önce de bir tavuğun ipe asıldığını söylerler. Bir de asılı çubukla karşılaşınca bunları kimin yaptığını merak etmeye başlarlar.

İşaretlerin peşinde
Anlatıcımız Witold her şeyi birbirine bağlamayı sever. İşaretler başka işaretlere yol verir. Odalarının tavanındaki bir şekli oka benzetip Fuks’la beraber okun gösterdiği yeri araştırmaya başlarlar. Katasia’nın odasına girerler. Katasia’nın çarpık dudakları ile Lena’nın dudakları arasında kalan Witold onların arasında koordinatlar saptamaya başlar. Bunları yaparken, işaretlerden yola çıkarak kurduğu enteresan bir mantık kullanır.

Her şey birbiriyle bağlantılıdır. “… biz sadece bakarız… bakışlarımızdan düzen… ve biçim… doğar.” (s.35) der anlatıcı.

Romanda olaylar, nesneler, kişiler parçalanmış durumda. Her birinin inceleme durumu da parçalara ayırmak suretiyle gerçekleştirilir. Witold bilimsel bir tutumla bakar “Kozmos”a. Anlamak için onu parçalar.

Ancak anlatıcı, odaklanamama sorunu yaşar. Bunu bize anlatı tarzıyla ve seçimiyle kanıtlar. Aynı odak kaybını okuru da yaşamaya başlar. Bundan sonrası, anlatıcımız Witold için gerçeküstü/grotesk/sanrı/absurd arası geçişlerle ilerler. Önce Lena’nın kedisini öldürüp asar. Sonrasında Leon’un eskiden yaşadığı bir cinsel macerayı anımsamak ve anmak için herkesi kışkırtması üzerine ev halkıyla ve arkadaşıyla beraber otuz kilometre ötede bir sayfiyeye gezmeye gider. Yolda yeni evli çiftleri de alırlar. Bir de rahip katılır onlara.
Witold, bu insanların arasındaki ilişkilere ve manzaraya uzaktan bakar. Ludwik’in kendini asarak intihar etmesiyle beraber Witold da Lena’yı asmaya karar verir. Ama bunu gerçekleştirmez. Yağmur yağar, feci ıslanırlar. Lena anjin olur. Witold da Varşova’daki sıkıcı yaşantısına dönüp tavuk yahnisi yer.

Witold Gombrowicz bu romanda yağmuru, karanlığı, doğa manzarasını, Katasia’nın araştırılan odasına girmelerini gayet erotik kelime seçimleriyle anlatır. Erkek tarzı erotizme örnek verilebilecek bir üslup bu. Arada dinsel motifleri, ama özellikle röntgencilik, mastürbasyon, cinayet, darp etme gibi gündelik hayatın karanlık tarafındaki unsurları kullanarak bu hikâyeyi kurar.

Farklı tarzların parodisi
Yazar bu kendi iç mantığında bir tutarlılık kuran romanı yazarken farklı tekniklerden yararlanmış. Şarkı sözlerini, türetilmiş sözcükleri, yabancı dilden sözcükleri, tekrarları anlatıya yerleştirmiş.

Bu arada, yazar farklı roman tarzlarının parodilerini yapar. Polisiye roman kurgusundaki, dedektifin bütün şüphelileri bir araya toplayıp cinayetin çözümünü açıkladığı sahneye benzer bir sahne kurarak bu edebi türü yansılar. Yol romanı tekniği ile devam eder. Yolculuk, hareket eden nesneler, yerinde kalanlar, hepsi hareket halinde görülen nesneler toplamı olarak ortaya konur.Ludwik’in ölümündeki esrarla ilgili olarak da gerilim romanı öğelerinden yararlanmaya başlar. Kahramanı göz önünde bulundurduğumuzda pikaresk roman örneği olarak da okunabilir.
Arada, “kurulan durum”la hakikatte “var olan” arasındaki ironik dengeyi yakalar Gombrowicz. Anlatıcının yanılsamaları bu ironiyi kurar. Örneğin rahibin ağzıyla garip bir şeyler yaptığını düşünüp, bu hareketlerle Katasia’yla Lena’nın ağızları arasındaki koordinatlar gibi bir denge konusunda rahibin nereden bilgisi olduğunu düşünürken aslında rahibin çok içtiği için kustuğunu anlar. Her şey bir işaret değildir artık.(s.171) Ama bu arada Jadeczka da kusmaya başlar bahçeye.

Roman genelinde bir gösterge yığılması durumu söz konusu. Bu bir tercih elbette! Neşe Taluy Yüce çeviride ustaca bir yapı kurmuş ve zor bir işin üzerinden hakkıyla gelmiş.

Kitabın sonuna konulan ayrıntılı incelemede romanın özellikleri açıklanıp okurun kafasını sakinleştirecek bir olay dizgesi özeti veriliyor. Jerzy Franczak yerinde saptamalarla romanın kabuklarını soyup daha anlaşılır kılmış. Ama içteki asıl meyveye ulaşmak yine okurun elinde.



Paylaş

İtimatGaliba en iyisi bir çırpıda söylemek. Doktorların yaptığı gibi. Ekim’den beri kanser tedavisi görüyorum ve biraz daha yolum var.

Devam
15 Mayıs 2017 Yıl : 13
Sayı : 159