VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
15 Mart 2017 Çarşamba | Anasayfa > Biyografi > Lezzetli kahraman tarifleri
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Lezzetli kahraman tarifleri

Umberto Eco; Monte Cristo Kontu’ndan James Bond’a, Arsen Lüpen’den Tarzan’a, Arabistanlı Lawrence’tan Superman’e kadar modern ve popüler edebiyat karakterlerini kendine özgü bir tarzda anlatıyor.

LEVENT TÜLEK


Popüler bir edebiyat metninde “kahraman”ın rolü nedir? Peki tam buna karşılık gelen, diğer kurgu edebiyat türlerinde? Yani toplumcu, gerçekçi, devrimci, çağdaş, modern, post-modern ve daha birçok edebiyat akımında? Kahraman neden gereklidir? Okuyucunun özdeşleşeceği bir karakter üzerinden öykü bina etmek ve kahramanla birlikte “katarsis” yolculuğuna çıkmak bir romanı popüler mi yapar yoksa tam tersi mi? Popüler edebiyatta yüzeysel tüm klişeleri kendi üzerine toplamış kahramanın hikâyenin önünde olması ve tüm gerilimin, cazibenin, merak ve sorunların çemberinden geçmesi midir o romanı çok satar yapan? Ya da tam tersi? Ya da hiçbiri? Bunlar gibi onlarca soru soruyor Umberto Eco. Ve bu sorulara örneklerle açıklamalar, tanımlar ve tanılar koyuyor. Her edebiyatseverin, okuyucunun, yazarın, yayıncının baş ucunda olması gereken ilginç, özenli, isabetli ve hatta eğlenceli bir çalışma var elimizde. Usta Eco’nun diliyle didaktik olmaktan ziyade, kendisi de bir anlatı gibi okunan önemli bir metinle karşı karşıyayız. Yalnızca edebiyatçıların değil kurgu ve kurmaca ile ilgilenen, onu üreten ve tüketen tüm disiplinlerin, sinemacıların, tiyatrocuların ve hatta hikâye anlatmada tüm bu disiplinlerle yarışan televizyon dizi sektörünün ıskalamaması gereken bir kitap “Popüler Roman Kahramanları”.
“…Popüler roman, bilindikleri ölçüde beğenilen, kabul edilebilir bulunan prefabrik karakterleri kullanacaktır; her durumda bu karakterler, tıpkı masal kahramanları gibi, her tür psikolojik derinlikten uzaktır…”

Endüstriyel edebiyatın kodları
Umberto Eco edebiyatta kahraman ya da önsözde de belirttiği gibi, bizde de “üstinsan” olarak çevrilmiş başkarakterin tarihsel, sosyolojik, dramaturjik, adeta antropolojik ve çokça da ideolojik bir incelemesini yapmış. Ve aslında popüler romandaki baş aktörü yani kahramanın röntgenini çekerken bir yandan da popüler roman, çok satar roman (bir zamanların tefrika romanı) ya da kısaca endüstriyel edebiyatın kodlarını çözmüş. Çözmüş diyorum çünkü kitaptaki her bölüm ve ayrıntı her edebiyat okurunu ya da her roman yazarını heyecanlandıracak inanılmaz bulgularla dolu. Yalnızca bildiğimiz değil, es geçtiğimiz, ıskaladığımız, farkına varmadığımız, klişe deyip geçtiğimiz ama popüler romanın temelini oluşturan birçok unsuru, kavramı son derece bilimsel ve karşılaştırmalı anlatıyor Eco.

Açıkçası benim sayfalar ilerlerken tüm bu tespitlerin dışında şöyle bir merakım oldu. Acaba Umberto Eco popüler roman meselesine nesnel bir bakış mı atıyor ya da eleştirel mi? Tırnak içine aldığı “yüzeysel”, “değersiz” vb. gibi tanımlarla bir eleştirel yaklaşım tabii ki seziyoruz, ancak Eco toplumsal, gerçekçi ve daha “derinlikli” romanın popüler türden bir şekilde beslendiğinin de hakkını teslim ediyor. Keza aynı şekilde çağdaş metinlerle ilgili yine parantez içine aldığı “entelektüel”, “bağlanımlı” (bkz. Sf. 117) tanımlarla mesafesini ve nesnel tavrını koruması ile çalışmasını daha da lezzetlendirdiğini söyleyebiliriz.

Benim mesleki olarak tiyatroda, sinemada ve dizilerde yaptığım tekst ve senaryo çalışmaları sırasında arkadaşlarımla birlikte kafa patlattığımız karakter olgusuna da bolca yanıt buldum bu incelemede. Bir oyuncunun başucu kitabı olan Konstantin Stanislavski’nin “Bir Karakter Yaratmak” kitabını anımsamadan edemedim. Tiyatroda ya da sinemada bir hikâyeyi anlatmanın araçları olan dil, olay örgüsü, kurgu ve tüm bunların yorumcusu (aktarıcısı) olan “oyuncu”nun edebiyatta roman karakterine, tiyatroda başrol oyuncusunun romanda kahramana dönüşmesinin benzerliği kitaba olan ilgimi daha bir arttırdı. Özellikle eskinin popüler sineması, şimdinin televizyon dizilerindeki başrol, Eco’nun tabiri ile “üstinsan” denen kahramanın yaratım süreci ve okuyucu-izleyici algısını değiştirme, dönüştürme üzerindeki rolü ve bunun teknik olarak içeriğinin analizini fevkalade yaratıcı buldum.

Yılın en iyilerinden
Teknik anlamda kahraman üzerinden roman kurgusunun yapısını didik didik eden kitap oldukça ilginç ipuçları da sunuyor okuyucusuna. Ve bunu son derece keyifli ve etkili bir okuma vaat ederek yapıyor. Tabii ki bunda aynı zaman da kurmaca edebiyat ustası Umberto Eco’nun kendine özgü dili ve anlatı tarzının payı oldukça büyük. Kitabı okurken edebiyat, sosyoloji ve ideoloji bilgisine ve terminolojisine biraz da olsa hakim olmanın kitabı anlamaya, tadını almaya daha da etki edeceğini de belirtmeliyim. Ancak başta da dediğim gibi tüm bu bilimsel anlatının didaktik sıkıcılık tuzağına düşmesine izin vermeden ustalıkla halledivermiş yazar. Örneğin “Sosyalizm ve Teselli” başlığı altındaki kısımda Eugene Sue’nin meşhur tefrika romanı “Paris Esrarı” üzerinden çarpıcı, tuhaf, zaman zaman mizahi alıntılar ve tespitler yaparak anlatısını tatlandırıyor. Ve aynı şekildeTarzan’dan tutun da Arabistanlı Lawrence’a kadar birçok kahramanın üzerinden “kahraman”ın romandaki rolünü net, anlaşılır ve bilimsellikten uzaklaşmadan şahane anlatıyor. Hatta inceden popüler edebiyata kaskatı bakan sekter entelektüellik algısıyla da tatlı tatlı oynuyor yazar.

“…Kısacası, popüler roman barışa eğilimlidir, sorunsal roman ise okuru kendi kendisi ile savaşım içine sokar…”
“Popüler Roman Kahramanları” gerçekten çok ilginç ve oldukça yararlı bir çalışma. Sadece edebiyatseverlerin değil, edebiyat öğrencilerinin, akademisyenlerin de sık sık başvurabilecekleri şahane bir kaynakça. Yazar adaylarının ve hatta hali hazırda sektörde üretmeye devam eden roman yazarlarının da bu kitabı okumalarında büyük yarar var.
Umberto Eco’nun “Popüler Roman Kahramanları” Alfa Yayınları’nın bu ayki listesinden elimize ulaştı. Kemal Atakay’ın özenli ve tutarlı çevirisi sayesinde kitap oldukça akıcı ve anlaşılır ilerliyor. Edebiyat kuramları ve yazım teknikleri açısından ve her şeyden önce Umberto Eco’nun popüler batı edebiyatına bakışını anlamamız açısından son derece değerli bir incelemeyi dilimize kazandırmış yayınevi. Bu ayın hatta yılın önemli kitaplarından “Popüler Roman Kahramanları”nı listenize eklemeyi unutmayın lütfen. İyi okumalar.

Paylaş

İtimatGaliba en iyisi bir çırpıda söylemek. Doktorların yaptığı gibi. Ekim’den beri kanser tedavisi görüyorum ve biraz daha yolum var.

Devam
15 Mayıs 2017 Yıl : 13
Sayı : 159