VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
30 Ekim 2013 Çarşamba | Anasayfa > Röportajlar > Rojin, insan kalmanın romanı
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Rojin, insan kalmanın romanı

Mehmet Eroğlu, “Fay Kırığı” üçlemesinin son romanı “Rojin” ile karşımızda. Yakın dönemin Türkiye’sini anlatan Eroğlu; “Hayatın ilk sırrı, bir sırrı olmadığıdır. İkinci sırrıysa, eğer varsa, bu sırrın cevaplarda değil, sorularda olduğudur. Üçüncüsüne gelince: Bir şey yapmak için önce bir şey olmak gerekir.” diyor.

Ersin Şenel




Öncelikle bizi ayrı kılan “şey”i, “Fay Kırıkları”nı anlattığınız bu üçlemedeki isimler dikkatimi çekiyor: İlki “Mehmet”, bir asker. Diğeri “Emine”, zengin ve muhafazakâr bir Kayserili ailenin kızı. Üçüncüsü “Rojin”, eski bir PKK militanı. Üçlemede bölgeye dair detaylar var, bunun için nasıl bir çalışma yöntemi izlediniz? Sahaya mı gittiniz, hangi kaynaklardan yararlandınız?
Serinin son kitabı “Rojin”le ilgili araştırmalar romanın yazılmasından çok önce, 2003 tarihinde “Fay Kırığı Üçlemesi”nin planlamasıyla başladı. Çalışmaların kapsamı Güneydoğu’daki çatışmalarla ilgili otuza yakın kitap ve sayısız anının karşılaştırmalı olarak okunması; bölgede çatışmaların olduğu mekânlara ait binlerce fotoğrafın toplanması ve Şemdinli’de 93-94 arasında çatışmaları yaşayanlarla görüşmelerin yapılması olarak sıralanabilir. Bu listeye bölgeye ilişkin tarihi ve coğrafi araştırmalarla, değişik zamanlarda çekilmiş belgesel değerinde çok sayıda film ve videoyu da katabiliriz. Sorunun ikinci kısmına gelince: Romanda olayların geçtiği tüm alanların dolaşılması, eğer savaşçı değilseniz fiziken mümkün değil. O nedenle ayrıntılı sözel ve görsel bilgi toplanması gerekiyordu. Cevabı 500 sayfalık “Rojin” için toplanan belgeler 8000 sayfadan fazladır diyerek noktalayabiliriz.

Üçlemenin ikinci romanı olan “Emine”de Antikapitalist Müslümanlar ve İhsan Eliaçık’ı öncelemiştiniz, anlatır mısınız? İki yıl önce yayınlamıştınız bu romanı ama 2013’te, bilhassa Gezi’den sonra yeniden güncel hale geldi. Bu geleceğe dair bir çıkarım mı? Ne zaman ortaya çıkmıştı bu çerçeve, acaba İhsan Eliaçık’la tanışıyor muydunuz?
Hayır, tanışmıyorduk. Mehmet’i ve Emine romanında yer alan Hasan Hoca karakterini, daha İhsan Eliaçık geniş kitlelerce tanınmazken, Antikapitalist Müslüman hareketi ortada yokken, Politik İslam’ın nerelere varacağını düşünmeye başladığım 1993 yılında tasarlamıştım. O tarihlerde Müslümanlığın toplumcu damarıyla solun birbirlerini etkileyebileceğini düşünüyordum. Bu düşüncenin somutlaştığı Hasan Hoca karakteri, Mehmet’in yazılmaya başladığı 2006’da, yani Gezi’den tam yedi yıl önce ortaya çıktı. Mehmet’ten sonra 2009’da Emine’yi yazarken İhsan Eliaçık’ın metinleri ile karşılaşınca, Hasan Hoca ete kemiğe büründü. 1993’te düşündüğüm şeyler gerçek oluyordu. Dört yıl sonra Gezi Olayları sırasında olaylarda aktif şekilde yer alan Antikapitalist Müslümanları izlerken ilk düşüncem hayatın romanımı taklit ettiği oldu.

Asıl tanımı bu olmasa da, edebiyat böylesi çıkarımlar yapıyor, hatta oldukça cömert hayata dair. Bu diziye başlarken bu tür öngörüler yaptığınız oldu mu hiç? “Bir gün, fark ettiklerimi başkaları da fark edecek.” kabilinden sözler.
Düşünmedim dersem yalan olur. Ancak bunu “Fay Kırığı”ndan çok önce 1993’te, “Yürek Sürgün”ünde, Politik İslam’ın bir kolunun yeraltına çekilip, şiddeti yöntem olarak seçeceğini (Hizbullah’tan söz ediyorum), ana damarınınsa sosyalizmin boşalttığı alanı doldurup toplumun antikapitalist tepkisini kullanarak iktidar olabileceğini söylediğimde düşünmüştüm. Bazıları “Fay Kırığı” üçlemesiyle bir çeşit kâhinlik yaptığımı söylüyor. Eğer varsa, kehanet 1993’te yazdığım “Yürek Sürgünü”nde aranmalı. O romandaki Halit karakterinin söyledikleri neredeyse bire bir gerçekleşti.

SONUNDA BARIŞ OLACAK
Son romanınızın teması Kürt sorununa odaklanmış. Bu topraklarda Kürt meselesi konusunda umut veren ilerlemeler kaydedilmesi çok mu zor sizce? Bunca yıldır barışa engel olan şey nedir?

“Rojin”, Türk-Kürt çatışmasının yanı sıra, savaş ve savaşan insanın trajik açmazı üzerine bir roman olarak tanımlanmalı. Kürt sorunu olarak adlandırdığımız sorun neden çözülmüyor? Çözülmüyor çünkü özgürlüğe ilişkin haklar asla bedelsiz verilmiyor. Egemen olan, statünün devamını istiyor. Nereye kadar? Bu engellemeyi, güç kullanarak başaramayacağını anlayana dek. Şimdi o noktaya geldik. İki taraf da bu sorunun savaşla çözülemeyeceğini anlamış ötekinin savaşma azmini kırmış ya da aşındırmış durumda. Sonunda barış olacak. Bu kaçınılmaz bir sonuç. Çünkü bütün savaşlar sonundaki barış için yapılır. Bu barışı geciktirmek sadece faturayı kabartır.

Edebiyatın, sözünü ettiğimiz fay kırıklarının yok edilmesi adına nasıl bir rol oynayabileceğini düşünüyorsunuz? Edebiyatçının görevi nedir?
Edebiyat estetik bir uğraştır. Bildiğiniz gibi estetik sözcüğü eski Yunancada “bütün duyular açık olarak” demektir. Edebiyat işte bu nedenle farkındalıkları arttırmak, toplumsal vicdanın derinleşmesini sağlamak için çok etkili bir uğraştır. Victor Hugo, edebiyatı “toplumsal bir eylem” olarak tanımlar. Edebiyat, var olan eşitsizlikleri belirginleştirmek, var olan yaraları deşmek, kanatmak, açığa çıkarmak için vardır. Romanlar bizden uzaktaki yıkım ve trajedileri yakınımıza, yüreğimize taşıyarak savaşın gerçek yüzünü ortaya koyar. Sanatın amacı evrensel bir vicdan yaratmaksa, edebiyat bunun için iyi bir araçtır. Bazen savaşın anlamsızlığını, acımasızlığını bir tablo, bir şiir ya da bir romandan daha iyi ne anlatabilir? “Guernica”, “Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok” gibi.

ROMANLARINI HEP KARABURUN’DA YAZIYOR
Çok çalışkan olduğunuzu biliyoruz, peki Mehmet Eroğlu neden yazar? 15 yıldır seminerler veriyorsunuz, hızınız hiç eksilmiyor. Ankara’da okuduğum yıllardan şahidim ben buna.
Yazmak için birçok neden sıralanabilir. Ama önce insanın içinde ısrarlı, onu yazmaya iten, hatta mecbur eden bir kaynak olmalı. Bu kaynakların en uzun ömürlüsü acıdır. Acı bilincimizi keskinleştirir, insanları, nesneleri kavrayıp anlamamızı sağlar, bizi sahici kılar. Eğer başka varlıkların acılarına duyarlıysanız ve adaleti tutkularınızın tanrısı kılmışsanız yazmak etkili bir eylem biçimi olarak karşınıza çıkar. İşte size benim için geçerli olabilecek bazı tanımlar: Yazmak, insanın kendine yönelttiği dikkatten doğar ve hayatımızı edebiyata bağışlamak hatta adamak anlamını da taşır. Yazmak kimsenin görmediği, görse de farkına varmadığı insan manzaralarının ressamı olmaktır. Ben bu tanımlara inandığım için 15 yıl önce bir gün kendime bakıp, artık başka hiçbir şeyle uğraşmadan kalan zamanımı edebiyata adamaya karar verdim. O günden bu yana da bu kararıma sadık kaldım. Haftada iki bazen üç gün edebiyat işliklerinde ders veriyor kalan zamanda da yazıyorum.

Son olarak, sizi Ankaralı bir yazar olarak tanımlamama izin verin lütfen. Bu durumda 60’lı yıllardan başlayarak uzunca bir dönem sürdüğü gibi, Ankara bir Rönesans yaşayabilir mi? Bu durum başka şehirlere, ilişkilere toplumsal planda bir öncülük edebilir mi, ne dersiniz?
Galiba 13 ya da 14 roman yazdım. Bunlardan sadece ikisi Ankara’da geçiyordu. Ankara’da yaşamakla Ankaralı romancı sayılmak ayrı şeyler olsa gerek diye düşünüyorum. Ben kendimi hep denizlere yakın bir romancı olarak düşünürüm. Romanlarımı hep yazın üç ayı geçirdiğim Karaburun’da tasarlar ve son bölümü orada yazarım. Ankara’nın toplumsal öncülüğüne gelince; ben konuyu sadece ODTÜ ile sınırlı tutayım. 1971’de ODTÜ’den mezun olurken sıkıyönetim mahkemesinde yargılandığımdan kovulma raddesine gelmiştim. Aynı üniversite bana 30 yıl sonra bir yazar olarak onur ödülü verdi. ODTÜ Türkiye’de bir çok konuda öncülük etmiştir. ODTÜ ülkemizin vicdanıdır.

ÜÇLEME; BİZE BİZİ ANLATIYOR
Serinin ilk roman “Mehmet”, sene 2005. Dünya küçük, para yan yana getiriyor eski tanışları. “Et bulursan ye” diyen avcıların dünyasında, ahlaklı kapitalizmden söz ediliyor ama zengin olmak için taraf tutmak gerekiyor. İstanbul manzarası eşliğinde belleğimiz konuşuyor, sükûnet içinde dinliyoruz.
Ardından serinin ikinci kitabı “Emine” geliyor, 2006 yılındayız. Üçlemenin ilk kitabı “Mehmet”in bir yıl sonrası. Mehmet kabuk değiştiren bir canlı gibi başkalaşıyor, İstanbul gibi. Küçük yalnızlığının ve hatıralarının dışına taşan, rüyalarına bile büyük gelen bir zenginliğe sahip artık. Hassas ve güzel Emine’yle evlenecekler hatta paranın yeni sahiplerine damat olacak. İbadetin sermayeyle serencamını görürüz romanda, Emine arada kalıyor, ne yapsa eksik. Eroğlu, paranın etrafına üşüşmüş insanları, yakın dönemin düşkünlerini ve galiplerini anlatıyor.
Son kitap “Rojin”de düzlem değişiyor, 90’lı yıllara gidiyoruz. Güneydoğu’da, biri Rojin diğeri Mehmet adında, birbirlerine karşı savaşan iki asker. Benzer hassasiyetlerle büyümüş iki düşmanın, bir erkekle bir kadının gözünden cepheler geliyor gözümüzün önüne. Ustalıkla anlatıyor yazar, tüm mekânlar gözümüzde canlansın diye. “Savaşta her şey tekdüzedir, ölürsün ya da öldürürsün. Gerisi nedir ki. Kitapları kim hatırlar?” diye soruyor, üçlemeyi tamamladığında. Geriye, hikâyenin başladığı yere dönüyoruz. “Rojin”, insan kalmanın romanı, çünkü savaşı unutabiliyorsa, insan her şeyi unutabilir...”

Paylaş

İtimatGaliba en iyisi bir çırpıda söylemek. Doktorların yaptığı gibi. Ekim’den beri kanser tedavisi görüyorum ve biraz daha yolum var.

Devam
15 Mayıs 2017 Yıl : 13
Sayı : 159