VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
14 Aralık 2015 Pazartesi | Anasayfa > Haberler > Tavşanın peşinde 150 yıl
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Tavşanın peşinde 150 yıl

“Alice Harikalar Diyarında” geçen ay 150 yaşına bastı. Ama bir nebze bile yaşlanmadı. Zira, çılgın ve gerçeküstü hikayesi, eşsiz kahramanları, tartışmalı alt metinleriyle 150 yıl sonra bile hâlâ 7’den 70’e herkesin aklını başından almayı sürdürüyor.

MİNE AKVERDİ DENKTAŞ




Sürekli sırıtan Cheshire kedisi, nargile içen tırtıl, çılgın şapkacı, sahte kaplumbağa, domuz yavrusuna dönüşen bebek, kupa kraliçesi ve iskambil askerleri, çay partileri, doğmama günleri, flamingolar ve kirpilerle kriket oyunu, labirentler, kapılar, tüneller ve tabii ki beyaz tavşan...

10 yaşındaki meraklı kız çocuğu Alice, saatine bakıp aceleyle koşturan beyaz tavşanın peşisıra tavşan deliğine atlayıp çılgınlıklar, saçmalıklar ve gerçeküstü olaylarla dolu harikalar diyarına dalalı ve tüm dünyayı o akılalmaz dünyaya sürükleyeli tam 150 yıl oldu. İlk kez 26 Kasım 1865’te Lewis Caroll imzasıyla ve John Tenniel’in çizimleriyle Macmillan Yayınevi tarafından İngiltere’de yayınlanan “Alice Harikalar Diyarında (Alice’s Adventures In Wonderland)” tam 150 yıldır dünyanın en renkli, en eğlenceli, en absürd ve en kült macerası için okurları tavşan deliğinden içeri çağırıyor. Cazibesine karşı koymak imkansız. Çünkü bu muhteşem hikayeye dair altmetinlerin, gizli anlamların, keşiflerin sonu hiç gelmiyor. Tavşan deliğinin derinliklerinde keşfedilecek daha nice şey gelecek nesilleri bekliyor. Nice yıllara Alice!

“Alice Harikalar Diyarında”
hakkında az bilinen 15 harika şey:

1- ”Alice Harikalar Diyarında”nın yaratıcısı Lewis Carroll’ın gerçek ismi Charles Lutwidge Dodgson’dı. 1832 doğumlu olan Dodgson yazar, matematikçi, mantıkçı, Anglikan papazı ve fotoğrafçıydı.
2- Her şey nehirde yapılan bir sandal gezintisiyle başladı: Oxford Üniversitesi’nin kolejlerinden Christ Church’te görev yapan 24 yaşındaki matematikçi Charles Dodgson, 1862 yılının bir yaz günü kolej dekanının 10 yaşındaki kızı Alice Lidell ve kardeşleri Edith ve Lorina ile yaptığı nehir gezintisi sırasında üç kız kardeşi eğlendirmek için bir hikaye uydurdu. Küçük arkadaşı Alice ondan hikayeyi yazılı olarak isteyince Dodgson onu kıramadı ve iki yıl sonra, 37 olağanüstü kurşunkalem ve mürekkeple çalışılmış illüstrasyonla bezediği bu hikayeyi “Alice’in Yeraltı Maceraları” başlığı ve “Bir yaz günü hatırası anısına sevgili bir çocuğa” ithafıyla Alice Liddell’a hediye etti. Daha sonra arkadaşlarının ısrarıyla hikayeyi genişleten Dodgson, 26 Kasım 1865’te kitabını “Alice Harikalar Diyarında” adıyla ve Macmillan etiketiyle yayınladı. Kitap 160 bin kopya sattı.
3- Kitaba ilham kaynağı olan Alice Liddell, hikayenin kahramanı gibi meraklı bir kız çocuğuydu ancak saçları kısa ve kahverengiydi. Hikaye kahramanı Alice’in uzun sarı saçlı olması kitabın bugün kült olmuş nefis illüstrasyonlarını yapan çizer John Tenniel’in tercihiydi.
4- ”Alice Harikalar Diyarında”nın ünlü sırıtkan kedisi adını, Alice Liddell’ın Oxford’daki evinin arkasındaki bahçesinde bulunan Cheshire Cat’s adlı ağaçtan almıştı.
5- Kitapta bahsi geçen kaplumbağa çorbası da şaka değil gerçekti, Viktorya döneminde, özellikle kaplumbağların sakatat kısımlarından yapılan bu çorba oldukça popülerdi. Oxford Doğa Tarihi Müzesi’ni sık sık ziyaret eden Dodgeson orada iskeleti sergilenen olan soyu tükenmiş kuş türü dodoyu da hikayesine taşıdı.
6- Bir matematikçi olan Dodgson kitabında pek çok matematiksel referans kullanmıştı. Öyle ki, 2009’de ünlü bilim dergisi New Scientist’te yayınlanan bir makale Dodgson’un bu çocuk kitabını aslında yeni matematiksen konsept ve fikirler ortaya atmak için kullandığını iddia etti.
7- Tavşan deliğine hiç düşünmeden atlayan, içinde ne olduğunu bilmeden “ye beni” yazan kurabiyeyi yiyen, karşısına çıkan tüm tuhaflıkların içine korkusuzca yürüyen, kraliçe “kafasını kesin” dediğinde “saçmalık” diyerek soğukkanlılıkla karşı çıkan Alice, kendine güveni, kararlılığı ve gözükaralığıyla yazın dünyasının güçlü kadın kahramanlarından. Hatta kimi feministlere göre, romanın yazıldığı Victori döneminin kadınlara biçtiği rollerin dışına çıkan Alice, erkek egemen otoriteye meydan okuyan bir feminist. Öte yandan dönemin monarşik sistemine karşı insanların ayaklanmaları gerektiğini direkt olarak gerçek hayatta anlatamayan Lewis Caroll’ın bunu küçük bir kızın rüyasında anlattığı da söylenir.
8- Bugün kült bir hikaye olan “Alice Harikalar Diyarında” ne yazık ki 1888’de en iyi çocuk edebiyatı örnekleri listesine girememişti. Sadece Oscar Wilde ve Kraliçe Victoria gibi birkaç ismin övgüsünü kazanan kitabın muhteşemliği ancak devam kitabı “Aynanın İçinden (Through The Looking Glass)” yayınlandıktan sonra fark edildi.
9- Kitabın en büyük hayranlarından biri olan Kraliçe Viktorya, Dodgeson’dan bir sonraki kitabını kendisine ithaf etmesini istemişti. Dodgeson da, Alice’den sonra yazdığı ilk kitap olan “An Elementary Treatise on Determinants, With Their Application to Simultaneous Linear Equations and Algebraic Equations” adlı cebir kitabını, Kraliçe’ye ithaf ederek hediye etti.
10- ”Alice Harikalar Diyarında”nın renkli ve gerçeküstü atmosferi kitabın ve yazarının zaman zaman halüsinatif uyuşturucularla ilişkilendirilmesine de sebep oldu.
Hippi rock grubu Jefferson Airplane, 1967 tarihli albümleri “Surrealistic Pillow”da yer alan ve ünlü şarkıları “White Rabbit”de hem romana hem de uyuşturuculara gönderme yaptı.
11-Bir iddiaya göre yazar Lewis Carroll, nadir görülen bir nörolojik rahatsızlıktan muzdaripti, halüsinasyonlar görüyor, nesneleri olduğundan büyük veya küçük algılıyordu. Bu hastalık ancak 1955’de İngiliz psikiyatrist John Todd tarafından tanımlanabildi ve Alice Harikalar Diyarında Sendromu veya Todd Sendromu olarak adlandırıldı.
12- “Alice Harikalar Diyarında”, 1931’de hayvanlara haddinden fazla insan özellikleri yüklenmiş olmasının insanlara hakaret sayılacağı gerekçeleriyle 1931’de Çin’in Hunan eyaletinde yasaklandı. Daha sonra “aynı nedenlerden” ötürü Amerika’da da birkaç okulda kütüphanelerden kaldırıldı.
13- Lewis Carroll, 1890’da “Alice Harikalar Diyarında”nın 0-5 yaş arası çocuklar için kısaltılmış bir versiyonunu daha yayınladı. Bu versiyon için John Tenniel’ın orijinal kitapta yayınlanması için resmettiği 20 kadar illüstrasyon, büyütüldü veya gözden geçirildi.
14- Şimdiye kadar İngiltere’de yayınlanan “Alice Harikalar Diyarında” kitapları için 33 ayrı kitap illüstratörü, 227 yayınevi çalışanı görev alırken, 6 bin 77 reçel kavanozu, 66 bin 508 reçel ve 92 bin 400 oyun kartı üretildi.
15- Dodgeson’un Alice Liddell için hazırladığı ilk elyazması “Alice’in Yeraltı Maceraları“ 1928’e dek Lidell’in mülkiyetindeydi. Ancak Alice Liddell Hargreaves (1852- 1934) kocası Hargreaves’in veraset vergisini ödeyebilmek için 3 Nisan 1928’de bu elyazmasını Sotheby’s’de açık arttırmayla 15 bin İngiliz Sterlini’ne A.S.W Rosenbach’a satmak zorunda kaldı. Kitabı daha sonra Eldridge Johnson’a satan Rosenbach, 1945’te kitabı anonim Amerikalı bağışçılar adına geri satın alıp, 1948’de British Library koleksiyonuna bağışladı.



ALICE HER YERDE

150 yıldır hiç ara verilmeden basılan, 50’den fazla dile çevrilen “Alice Harikalar Diyarında” gerek orijinal eser olarak gerekse farklı yorumlarla defalarca filme, tiyatroya, operaya ve baleye de uyarlandı. Beyazperdeye ilk kez 1903’te Cecil Hepworth tarafından 15 dakikalık bir sessiz film olarak aktarılan “Alice Harikalar Diyarında”, defalarca sinema filmi yapıldı.

Bunlardan 1951 tarihli unutulmaz Disney animasyonu kitabın popülerliğine popülerlik kattı. 2010 yılında ünlü İngiliz yönetmen Tim Burton’un, Johnny Depp ve Helena Bonham Carter’ın yer aldığı güçlü bir kadroyla beyazperdeye taşıdığı ilk üç boyutlu “Alice Harikalar Diyarında” filmi de en çok konuşulan uyarlama oldu, 1 milyar dolar hasılatı yaptı. Burton’ın devam filmi “Alice Aynanı İçinden” da 2016’nın mayıs ayında gösterime girecek.

2007 yılında Koreli besteci Unsuk Chin, “Alice Harikalar Diyarında” ve “Aynanın İçinden” romanlarından uyarlanan liberettoyu opera olarak besteledi ve eser ilk defa Münih Opera Festivali’nde seslendirildi. Daha sonra üç perdelik bale olarak uyarlanarak ilk defa Ulusal Kanada Balesi tarafından Şubat 2011’de sahnelendi. Jefferson Airplane’in “White Rabbit” ºarkısı, Wachowski kardeºlerin ünlü “Matrix” filmi gibi pek çok popüler eserde izleri görülen kitabın video oyunları, tema parkları ve giysiden porselen takımlarına bir çok ticari ürünü de var. Son örnekse 150. yıl anısına İngiltere’de Birleşik Krallık Posta.

Paylaş