VATAN KİTAP - Vatan Gazetesi VATAN KİTAP - Gazetevatan.com
Gazetevatan Anasayfa
17 Ocak 2014 Cuma | Anasayfa > Haberler > Yazarından bağımsız bir kahraman
Normal Yazı Boyutu Orta Yazı Boyutu Büyük Yazı Boyutu

Yazarından bağımsız bir kahraman

Tropik Güncesi ve Son Rıhtım adlı kitapları peş peşe Türkçeye çevrilen Álvaro Mutis'in, Maqroll el Gaviero adlı kahramanı ilk olarak şiirlerinde doğdu. Sonra, sayısız eserine giren bu edebi çocuk bir yazarın kahramanıyla kurduğu ilişkilerin en gizli kayıtlarını geçirdi edebiyat tarihine.

M.CAN AŞLAK


Álvaro Mutis nihayet Türkçede, daha doğrusu yeniden Türkçede. Yıllar önce Simavi Yayınları'nın bastığı "Amiralin Karı"ndan beri kitapçılarda görmemiştik onu. Rafların İspanyol yazarların kitaplarıyla dolup taştığı zamanlarda bile, Marquez'in, Fuentes'in, Llosa'nın, Sepulveda'nın, Allende'nin ve adı daha kolay unutulan daha nicelerinin yanında kendine bir yer bulamamıştı. Cervantes Enstitüsü'nün kütüphanesine adının verilmiş olması bile hakkında büyük bir merak uyandırmadı, Türkiye'de bir yayınevi onu hatırlayana kadar yıllar geçti. Ama sonunda Turkuvaz Kitap iki kitabını Pınar Savaş'ın özenli çevirisiyle bastı: "Tropik Güncesi" ve "Son Rıhtım". Turkuvaz Kitap'ın bu kadarıyla yetinmeyip Mutis'in külliyatını takip edeceğini umuyoruz.
Umuyoruz, çünkü Mutis'in bir ömür boyu yetiştirdiği, büyüttüğü ve giderek neredeyse kendinden bağımsız, etsiz, ama gerçek bir varlık haline getirdiği Maqroll el Gaviero'nun hikâyeleri bu iki kitapla bitmiyor. Maqroll el Gaviero 1950'lerde, Mutis'in şiirlerinde doğmuş, sonradan sekiz ayrı novella'da varlık kazanmıştı. "Tropik Güncesi" ile "Son Rıhtım", sonradan "Empresas y tribulaciones de Maqroll et Gaviero" adıyla, iki cilt halinde basılan bu novella'ların ilk ikisi oluyor.

UMUTSUZLUK TEZAHÜRÜ
Maqroll el Gaviero kitaplarının ilki olan "Tropik Güncesi", yazarın kahramanının izine rastlayarak sarsıldığı bir sahneyle başlıyor: Romanın anlatıcısı rolündeki Mutis, Maqroll'le ilgili her şeye çok ilgi duymakta, bunu da herkes bilmektedir. 50'lerden beri şiirlerinde adı geçen Maqroll, roman-kahramanı-anlatıcı-Mutis'in dediğine göre gerçekten yaşamış, hatta anılarını yazmıştır. Anlatıcı-Mutis bir gün Barcelona'da bir kitapçıda, çok eski bir kitaba rastlar: "Enquête de Paris sur l'assassinat de Louis Duc d'Orléans". Mutis 1865'te Ecole de Chartres tarafından basılmış olan bu eseri büyük bir merakla alır, fakat kapağın altından hiç beklemediği bir şey çıkar: Maqroll'un, bir Mart ayının 15. gününde tutmaya başladığı, Haziran'ın 19'una kadar devam ettiği güncesidir bu. Maqroll defteri Xurando diye, hayali bir nehri geçerken yazmış, üzerine de "Bulunursa Flor Estevez'e teslim edilsin," diye not düşmüştür hayatının aşkını kastederek. Birileri ona nehrin sonunda iyi para eden ağaçlar olduğunu söylemiş, o da kereste işinden para kazanmak için, gemiyle yola koyulmuştur. Neyin gerçek, neyin hayal olduğu gibi soruların anlamsız kaldığı bu evrende, kesin olan yaşanan her ne ise onun umutsuzlukla mayalanmış olduğudur. Maqroll el Gaviero, bu umutsuzluğun tezahürüdür.

Anlatıcı-yazar Mutis, külliyatının diğer kitaplarında, dünyanın bambaşka yerlerinde gerçek-kahraman Maqroll El Gaviero'nun başka izlerine rastlar. "Son Rıhtım"da Mutis gene anlatıcı-kahramandır, fakat bu sefer yazarlığının, şairliğinin yanı sıra dünyanın dört bir yanını dolaşan bir petrol şirketinin temsilcisidir. Maqroll'e onu götürecek olan yol, bir iş için gittiği Norveç'te, bir limanda adı tam okunamayan, Honduras bandıralı bir yük gemisini görmesiyle başlar. Anlatıcı-Mutis nedenini anlayamasa da bu gemi onun zihnine kazınır, bir saplantı haline gelir. Sonra aynı gemiyi dünyanın başka limanlarında, Costa Rica'da, Jamaica'da, Kingstone'da da görür. Derken günün birinde, bir yolculuk sırasında biriyle tanışır: Fransa'da, Bask bölgesinde doğmuş olan bu adam Jon Iturri'dir, kaptandır. Sohbet ilerledikçe anlatıcı, Jon'un hiç aklından çıkmayan, adının Alción olduğunu tahmin ettiği o geminin kaptanı olduğunu öğrenir. Alción'a kaptan olmasını ona teklif edense Maqroll el Gaviero'dur. Anlatıcı-kahraman olarak Mutis, Maqroll'e işte hep bu mesafede kalır: Hiç yüz yüze gelmezler, kahraman hep bir adım önde, başkalarının hikâyelerini dinleyen, kendi hayatını onunkinin üzerinden okuyan yazar bir adım geridedir.

DÜŞLERİNİN MALZEMESİ
Maqroll el Gaviero'nun maceralarının anlatıldığı bu kitapların kendine has tonunu yaratan, bana öyle geliyor ki yazarın üslubunun, dilinin ve hikâyesinin dışında, ötesinde kalan, hepsini ikinci plana atan bir şey: Mutis, bir yazarın kahramanını yarattığı, onu yoğurduğu, kendinden uzaklaştırdığı, kontrol edemez hale geldiği, uzaktan seyretmeye ve peşinde dolaşmaya başladığı büyüleyici anları kayda geçmiştir Maqroll el Gaviero'yu ürettikçe.
Mutis edebiyatını doğrudan politik meseleler üzerine kurmadı, ama politik görüşü başka bir boyut kazanarak yazarlığını hep besledi. Yazar ömür boyu politikadan uzak kaldığını, hatta kimseye oy bile vermediğini, kafasını meşgul eden tek politik meselenin İstanbul'un Türklerin eline geçmesi olduğunu söylese de, öteden beri sımsıkı sarıldığı bir dünya görüşü olduğunu bütün dünya biliyor: Mutis, krallıklar ortadan kalktıkça insanlığın geriye gittiğini düşünüyor. Maqroll el Gaviero kitaplarını alttan alta besleyen şeyler arasında, eski krallıklara, kral ailelerinin hikâyelerine yaptığı göndermelerde ezoterik, gizemci bir boyut kazanan bu görüş de var. Mutis, edebiyatının temelleri arasında çocukken Avrupa'yla Amerika arasında yaptığı yolculukları da sayar. Diplomat olan babasının görevi nedeniyle Brüksel'de büyümüş, okula da orada başlamıştı. Çocukluğunu Avrupa'nın bu başkentiyle, Kolombiya'da, yazları geldiği bir kahve plantasyonu arasında geçirdi. Bu göçebelik, iki kara arasında aştığı denizler, ileride edebiyatının, özellikle şiirlerinin ve belki de mesela "Son Rıhtım"daki Doğuluyla Batılının aşkı hikâyesinin ana izleğini, kendi deyimiyle "düşlerinin malzemesini" oluşturacaktı.


Álvaro Mutis kimdir?
1923'te Kolombiya'da doğdu. Lisede edebiyat öğretmeni olan şair Eduardo Carranza'yla şiir dünyasına adım attı. 56'da Octavio Paz'ın desteğiyle bazı şiirleri edebiyat dergilerinde çıktı. Pek çok prestijli edebiyat ödülü alan Mutis, para kazanabilmek için bir güvenlik şirketinde çalıştı, halkla ilişkiler, reklâmcılık yaptı, hatta Kolombiya'da "Dokunulmazlar" dizisinin en önemli sesi olarak tanındı. Kimsenin adını sanını bilmediği günlerinden itibaren Gabriel Garcia Marquez'e yoldaşlık etti. "Yüzyıllık Yalnızlık" yazılırken kapıda bekleyen, kirasını isteyen ev sahibini teskin edenler arasında da, biter bitmez kitabı ilk okuyanlar arasında o da vardı. Marquez, "Labirentimdeki General"i Mutis'ten ilham alarak yazmıştır.

Kitapların künyesi:

Son Rıhtım
Álvaro Mutis
Çev: Pınar Savaş
Turkuvaz Yayınevi
8 YTL


Tropik Güncesi
Álvaro Mutis
Çev: Pınar Savaş
Turkuvaz Yayınevi
10 YTL


 Tropik Güncesi Tropik Güncesi

Alvaro Mutis

Detay için tıklayın

Paylaş

Yeni sayı yeni heyecanBu ay kapağımıza Türk edebiyatının yaşayan en büyük yazarlarından Selim İleri'yi aldık. Selim İleri, edebiyatta 51 yılı geride bıraktı ve bu yıl karşımıza iki yeni romanla çıktı.

Devam